Przejdź do głównej treści Przejdź do wyszukiwarki

Horyniec-Zdrój

Czcionka:

ZARYS DZIEJÓW GMINY HORYNIEC-ZDRÓJ.                    

 

Horyniec – Zdrój jest dużą wsią, uzdrowiskiem, a także głównym ośrodkiem rozległej gminy posiadającej liczne walory rekreacyjno-wypoczynkowe. Większość osób odwiedzających po raz pierwszy Horyniec – Zdrój i jego centrum sądzi, że jest w mieście. To mylne przekonanie jest spowodowane podziałem osady na dzielnice (Miasteczko, Szwaby, Sioło itp.). Tymczasem nigdy nie posiadała ona praw miejskich. Jest położona w powiecie lubaczowskim, na Podkarpaciu, na pograniczu Płaskowyżu Tarnogrodzkiego i Roztocza Wschodniego. Jest najbardziej na wschód wysuniętym uzdrowiskiem statutowym w Polsce. Słynie z leczniczych wód siarczkowych i doskonałych borowin uchodzących za jedne z najlepszych w Europie.

 

Horyniec-Zdrój dziś

 

Do 6 lutego 1998 Horyniec miał jednoczłonową nazwę. Z dniem 7 luty 1998 roku na podstawie Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 stycznia 1998 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw miejscowości oraz ustalenia i zmiany rodzaju niektórych miejscowości, m.in. w ówczesnym województwie przemyskim, zyskał drugi człon i do dziś używana jest nazwa Horyniec – Zdrój.

Często się zdarza, że początki niektórych gmin nie są znane, tak też jest w przypadku Horyńca. Jedyne co wiadomo to to, że był zasiedlony już w czasach neolitu, plemiona słowiańskie pojawiły się dopiero we wczesnym średniowieczu. Potem wiadomo, że Horyniec administracyjnie należał do księstwa bełskiego, które powstało w 1388 r. Wówczas to król Władysław Jagiełło tereny te podarował księciu mazowieckiemu, Siemowitowi IV. Najwcześniejsza wiadomość o Horyńcu pochodzi z okazji spisywania aktu, w którym Władysław, książę mazowiecki i władca Rusi, w podziękowaniu za zasługi, nadał szlachcicowi mazowieckiemu Piotrowi zwanemu Pieczykur de Wylcze wieś Horyniec. Mimo, że pierwsza wzmianka dotyczy właśnie tego nadania wystawionego w Bełzie 8 lutego 1444 roku (w dniu sobotnim po dniu św. Doroty Dziewicy 1444) to dzieje miejscowości są na pewno dużo starsze. Przez stulecie Horyniec posiadał wielu właścicieli, takich rodzin jak: Lutosławscy, Gorelowscy, Telefusowie, Stadniccy, Ponińscy i Karłowscy. Tradycje lecznicze miejscowości sięgają XVII wieku, kiedy przybywał na polowania i kąpiele król Jan III Sobieski. Największe zasługi dla rozwoju i aktualnego znaczenia Horyńca wnieśli przedostatni jego właściciele – Ponińscy. To właśnie on odkryli i zagospodarowali w XIX wieku źródła lecznicze Horyńca. Urządzili pijalnię wód mineralnych oraz zakład kąpielowy, który z czasem zyskał rozgłos w kraju i za granicą.

 

Nieistniejąca dziś pijalnia wód mineralnych w Parku Zdrojowym

 

Podczas kampanii wrześniowej, w okolicach Horyńca ciężkie boje toczyli żołnierze 21. dywizji piechoty gen. Józefa Kustronia. W konsekwencji paktu Ribbentrop-Młotow na blisko dwa lata osada znalazła się po radzieckiej stronie granicy. Rosjanie, obawiając się ataku wojsk niemieckich, wybudowali pas umocnień zwany „Linią Mołotowa”. Miała ona 1300 km długości, część z nich – dokładnie bunkry – przetrwały do dnia dzisiejszego. Rejon Roztocza wchodził w skład Rejonu Umocnionego Rawa Ruska. W granicach gminy Horyniec-Zdrój zachowane są zgrupowania betonowych schronów w rejonie:

- wzniesienia Hrebcianka k. Polanki Horynieckiej i k. Starego Brusna,

- Nowego Brusna – Podemszczyzny,

- Dziewięcierza - Sopotu.

W sumie na terenie gminy zachowanych jest 23 betonowych schronów bojowych. Schrony stanowią obiekty 2-3-kondygnacyjne. Wyposażone były pierwotnie w 1-2 działa oraz 1-6 ciężkich karabinów maszynowych. Jeden z bunkrów jeszcze do 1997r. posiadał dobrze zachowaną armatę radziecką zabraną do Muzeum Wojska Polskiego. Bunkry stanowią współcześnie przykład ówczesnej fortyfikacyjnej sztuki obronnej z I połowy XX w.

 

Jeden z bunkrów „Linii Mołotowa” w okolicy Horyńca Zdroju

 

Druga wojna światowa oraz walki z UPA spowodowały duże zniszczenia w Horyńcu i zniweczyły wszelkie starania poprzednich właścicieli. W maju 1944r. niemal cała ludność polska opuściła Horyniec w obawie przed nacjonalistami ukraińskimi i powróciła dopiero po wyzwoleniu.

W latach 50. podjęto działania zmierzające do przywrócenia osadzie roli kurortu. W 1976 r. miejscowość otrzymała oficjalnie tytuł uzdrowiska, a w 1998 r. zmieniła nazwę na Horyniec – Zdrój.

W chwili obecnej Horyniec – Zdrój liczy ok. 3 tysiące mieszkańców, jest siedzibą gminy oraz centrum handlowym i usługowym dla obszaru znacznie przekraczającego jej granice. Należy do powiatu lubaczowskiego i województwa podkarpackiego. Zaledwie 4 km dzielą go od granicy z Ukrainą.

 

Bibliografia

Mendelowski S., Gmina Horyniec Zdrój, Krosno 2003,

Proksa M., Horyniec zarys dziejów, Archiwum Państwowe w Przemyślu 1994r.,

Jawor M., Horyniec-Zdrój i okolice, Zamość 2008

Pękala E., Ziemia Lubaczowska. Przewodnik, Rzeszów 2009,

Wład. P., Wiśniewski M., Roztocze Wschodnie. Przewodnik nie tylko dla turystów., Mielec 2004

Zegar

Kalendarium

Grudzień 2018
Pon Wt Śr Czw Pt Sb Nie
26 27 28 29 30 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6